|
Dziekanów – była siedziba Rady Gospodarczej Towarzystwa
Rolniczego Hrubieszowskiego – to miejscowość, w której zachowało się
najwięcej materialnych pamiątek po Staszicowskim Towarzystwie.
TRH to fundacja założona przez ks. Stanisława Staszica w 1816 roku,
mająca być – jak chciał sam założyciel – „wzorem sprawiedliwego
urządzenia włościan dla ratowania się wspólnie w nieszczęściach”.
Swym zasięgiem objęła: 9 wsi, jedną osadę oraz część Hrubieszowa. Za
główny cel Towarzystwo postawiło sobie postęp w kulturze rolnej i
oświacie, opiekę społeczną oraz polepszenie warunków życia
miejscowych chłopów, którzy w dobrach Staszicowskiej fundacji
zostali zwolnieni z pańszczyzny i otrzymali ziemię na własność. W
swoim testamencie Staszic napisał: „Dobra moje dziedziczne, miasto
Rubieszów i wszystkie należne wsie (...) przeznaczam na
uszczęśliwienie tej włości mieszkańców”. Towarzystwo miało także
własność wspólną. Obejmowała ona: lasy, stawy, młyny, cegielnie,
karczmy, magazyny, część ziem uprawnych oraz tartak. To właśnie
wpływy z tych przedsięwzięć pozwalały na utrzymanie i rozbudowę tak
ważnych instytucji społecznych jak: szpital, apteki, szkoły i
udzielane w nich stypendia oraz opiekę społeczną. TRH zwracało dużą
uwagę na więzi międzyludzkie, propagując współpracę oraz wzajemną
pomoc. Towarzystwo miało również swój bank pożyczkowy, udzielało
kredytów m.in. na budowę murowanych domów. Od początku istnienia
fundacji, aż do 1885 r. stanowiska prezesów Towarzystwa piastowali
(dziedzicznie) - Grotthusowie. Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie
było pierwszą tego rodzaju organizacją rolniczą w Europie i
przetrwało do czasów powojennych.
W Dziekanowie spotykamy wiele pamiątek po Staszicowskiej fundacji.
Już na skraju wsi, obok ośrodka zdrowia, stoi pomnik z popiersiem
Stanisława Staszica, założyciela TRH. Nieco dalej, za bramą
Gospodarstwa Rolnego (teren prywatny), zaraz za wjazdem stoi
drewniany budynek tzw. zarządcówka oraz murowana kuźnia, pochodzące
z I poł. XIX w. – niegdyś własność fundacji TRH. W centrum wsi, na
placu przed wiejską świetlicą, znajduje się grobowiec pierwszego
prezesa TRH, Józefa Grotthusa (zm. w 1828 r.) i jego żony Tekli z
Jaszowskich (zm. w 1832 r.). |
