„Mnie ta ziemia od innych droższa”  – Hrubieszów i okolice
 

Mieniany


     Miejscowość Mieniany leży w gminie Hrubieszów. Jest to najbardziej wysunięta na wschód gmina Polski. Mieniany znajdują się w odległości 6 kilometrów od granicy polsko-ukraińskiej. Tak jak cała wschodnia część Wyżyny Lubelskiej. Hrubieszowszczyzna to rejon nizinny. „Leży na samym pograniczu płaskiej równiny obniżenia Bugu oraz falisto-pagórkowatych wzniesień Grzędy Horodelskiej i Płaskowyżu Nieledwi od północy i północnego wschodu a falistych równin Kotliny Środkowej Huczwy i Równiny Terebińskiej od południa i południowego wschodu”.
     Obszar gminy nie obfituje w wiele bogactw naturalnych. Niemniej w wyniku badań geologicznych odkryto na tym terenie pokłady wysokogatunkowego węgla kamiennego. Prowadzone przed kilkunastoma laty wiercenia pozwoliły stwierdzić występowanie gazu ziemnego w okolicy Hrubieszowa. W obecnej chwili bogactwem i skarbem tego regionu są powierzchniowe warstwy gleb. Między innymi glina służąca do wyrobu porcelany i cegieł znajduje się nieopodal Hrubieszowa. Torf kopie się w podmokłych miejscach, służy on jako materiał opałowy.

Z przeszłości Mienian

     Ślady archeologiczne działalności ludzkiej występujące na terenie Hrubieszowszczyzny pochodzą ze starej epoki kamienia tj. co najmniej 12000lat p.n.e. Badania archeologiczne prowadzone w sąsiadującym z Mienianami Masłomęczu (osada Gotów), stwierdzają, że początkowo w paleolicie i mezolicie, spokojne wodopoje i rybne rzeki ściągały tu gromady łowców i rybaków, jak później bogate łąki nadrzeczne wędrujących hodowców bydła. Od chwili pojawienia się na tych ziemiach pierwszych rolników, tj. od początków neolitu – młodszej epoki kamienia łupanego– okolice te, o najżyźniejszych glebach w całej środkowo – wschodniej Polsce, stale i prawdopodobnie prawie bez przerw, ściągały tu chętnie osiedlających się rolników.
     Równocześnie istniały tu dogodne, naturalne możliwości dla przebiegu szlaków, którymi w różnych okresach pradziejów przenikały gromad ludzkie z południowego wschodu na zachód i odwrotnie.
W wieku XIII i XIV terytorium Hrubieszowszczyzny, a więc także wieś Mieniany, nękane były częstymi wojnami z udziałem Litwinów, Rusinów, Polaków oraz najazdami Tatarów. Walki te nie sprzyjały osadnictwu, które wymagało ustabilizowanej sytuacji politycznej.
     Wiek XVI to czas rozwoju osadnictwa nad Bugiem. Tereny nadbużańskie były dobrami królewskimi. Polityka króla Władysława Jagiełły po unii polsko – litewskiej prowadziła do umocnienia jego wpływów na tym terenie. Sprzyjało to rozwojowi osadnictwa na terenie Hrubieszowszczyzny.
     Okres pomyślności skończył się w 1948 r., kiedy to tereny Hrubieszowszczyzny padły ofiarą najazdu tatarskiego. Odtąd, przez następne trzydziestolecie rytm życia mieszkańców tych terenów będą regulować kolejne najazdy. Okres tatarskiego zagrożenia skończył się około 1530 r., kiedy to poprawiły się stosunki polsko-tureckie i zanikły wielkie najazdy tatarskie. Nastały czasy „wieczystego pokoju”, zawartego przez króla Zygmunta Starego z sułtanem Sulejmanem Wspaniałym. Pomyślne układy stosunków gospodarczych zapewniły dynamiczny rozwój osadni–ctwa, rozwój wsi i osad, rozwój produkcji rolnej na żyznych hrubieszowskich czarnoziemach. Pierwsza połowa XVII w. przyniosła znów zahamowanie rozwoju tych ziem. Sprawiły to ponownie napięte stosunki i konflikty z Turcją oraz liczne napady tatarskie. Wielkie zniszczenia dotknęły osady wiejskie. „Hetman Jan Sobieski we wspaniałej wyprawie na czambuły tatarskie, bije również Tatarów pod Hrubieszowem, w miejscu, które ludność <<Tatarską Górą>> nazywa”.
     Po klęsce pilawieckiej pojawili się tu Kozacy i Tatarzy. Przemarsze wojsk koronnych w 1949 i1651 r., wojsk kozackich pod wodzą Chmielnickiego i Buturlina w 1655 r., liczne oddziały wojsk i działania wojenne w późniejszych latach – wszystko to sprawiło, że na kresach południowo – wschodnich Rzeczypospolitej trwała stagnacja i brak perspektyw do rozwoju gospodarczego.
     W okresie panowania Jana III Sobieskiego nastały lata względnego spokoju. Ale w początkach wieku XVIII, wskutek wielkiej wojny północnej, na ziemiach Hrubieszowszczyzny pojawiły się oddziały szwedzkie, w latach następnych wojska rosyjskie, saskie.
     Czasy spokoju, jakie nastały w trzecim dziesięcioleciu XVIII w. otwierają nowy okres w dziejach tych ziem. Rozwija się rolnictwo, przybywa także mieszkańców. Ożywienie życia mieszkańców Hrubieszowszczyzny zostało przekreślone przez rozbiory Polski.
     W roku 1809 ziemie te przyłączono do księstwa Warszawskiego. Po klęsce Napoleona i decyzjach Kongresu Wiedeńskiego w 1855 r. znalazły się w granicach Królestwa Kongresowego i podzieliły losy całej Lubelszczyzny. Należały do obszaru województwa, a następnie guberni lubelskiej, a od roku 1912 do guberni chełmskiej. Pod obcym panowaniem pozostały przez okres okupacji austro – węgierskiej i I wojny światowej. W czasie tej wojny okolice te zostały zniszczone, wyludnione. Odzyskanie niepodległości w 1918r. otworzyło nowy rozdział w historii tych terenów. Osiągnięcia w rozwoju przerwał z kolei wybuch II wojny światowej. Rozpoczęła się krwawa okupacja, masowe aresztowania, terror. Data zakończenia wojny nie oznaczała zakończenia walki z ugrupowaniami politycznymi i zbrojnymi, walki bratobójczej pochłaniającej życie tysięcy ludzi. Lata powojenne to okres odbudowy życia na terenach Hrubieszowszczyzny. Po ustaleniu granic państwa na rzece Bug, Ukraińcy zostali przesiedleni do ZSRR, natomiast na tych ziemiach osiedlały się rodziny rolników przyjeżdżających z terenów, przede wszystkim z roztocza.
     Na wyludnionych i opustoszałych terenach powstają domy, gospodarstwa, odbudowuje się rolnictwo. Powstają też Państwowe Gospodarstwa Rolne i Rolnicze Spółdzielnie Produkcyjne tworzone także w ramach osadnictwa. W skutek późniejszych wydarzeń, w latach dziewiędzie –siątych, okolice Hrubieszowa nie są terenami bogatymi. Co więcej ocenia się, że województwo lubelskie jest najbiedniejszym województwem w kraju. Brak przemysłu, nieopłacalność produkcji rolniczej spowodował wysokie bezrobocie, brak perspektyw na dalszy rozwój, stagnację gospodarczą.
     Praca moja związana jest z tematyką Mienian, ponieważ urodziłam się i mieszkam w tej miejscowości. Tu mieszka moja rodzina, przyjaciele, znajomi. Historia Mienin jest bardzo interesująca i bogata w różne ciekawe opowieści, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie lub udokumentowane w archiwach. Jest to miejscowość warta odwiedzenia ze względu na zabytki i piękne krajobrazy.

 

Natalia Matwiejczuk
KL I „Le”
ZS nr 1 w Hrubieszowie

2004-12-02