UCHANIE

     Miejscowość pod taka nazwą występuje już w ruskich latopisach z początku XIII w. W 1205 r. była to wieś królewska należąca do Łukasza Radwana.
     Paweł Jasieński - kasztelan sandomierski, właściciel połowy Uchań, otrzymał od króla Kazimierza IV Jagiellończyka pozwolenie na lokalizację wsi na prawie magdeburskim. Miało to miejsce w 1484 r. Właściciel wybudował zamek oraz kościół. Po Jasieńskich miejscowość odziedziczyli Magnuszewscy (spokrewnieni z Jasieńskimi). Po nich, w XVI w., Uchanie należały do mazowieckiego odgałęzienia Radziwiłłów, którzy przyjęli nazwisko Uchańscy.
Miasto miało wielu właścicieli, m.in.Daniłowiczów, Potockich, Ossolińskich i Lubomirskich. Początkowo była to miejscowość rezydencjonalna, a od połowy XVIII w. rolniczo - rzemieślnicza.
     Uchanie było kilkakrotnie najeżdżane przez Tatarów. Uległo całkowitemu zniszczeniu na początku XVI w. W 1549 roku, w trakcie kolejnego napadu obronił się jedynie zamek. W 1772 r. miasto znalazło się w zaborze austriackim, w 1809 r. w Księstwie Warszawskim, a w roku 1815 w Królestwie Polskim. W 1831 r. odbyła się bitwa pod Uchaniami - pułk jazdy wołyńskiej płk. Karola Różyckiego zmierzył się z wojskami rosyjskimi. Władze carskie odebrały prawa miejskie Uchaniom w 1869 r. W czasie okupacji niemieckiej w Uchaniach do 1942 r. znajdowało się getto, w tym również roku był tu obóz pracy przymusowej dla Żydów, a w roku 1943 obóz przesiedleńczy.
Herbem Uchań jest biała brama forteczna na czerwonym tle, o trzech basztach, z zamkniętymi, złotymi wrotami. Nad każdą basztą widnieje złota litera "V". Z Uchaniami są również związane znane postacie historyczne jak ks. bp. Jakub Uchański - Prymas Polski -1562-1581, pierwszy interrex, czy też ks. bp. Henryk Strąkowski, sufragan lubelski, urodzony w Woli Uchańskiej.
     Uchanie posiada wiele zabytków: piękny, póżnorenesansowy kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, z manierystycznymi nagrobkami Uchańskich
i stiukową dekoracją, kapliczkę św. Antoniego i św. Jana Nepomucena, a także ruiny zamku, z którymi jest związanych kilka tajemnic.
     Nie wiadomo dokładnie, czy przed założenierm miasta istniała w tym miejscu warownia.Jak podają dawne opowieści, zamek wysadzili w powietrze Szwedzi, gdyż nie mogli zabrać zgromadzonej amunicji z braku odpowiedniej ilości koni. Jednak nie ma co do tego potwierdzenia w żadnych dokumentach. Istnieje również legenda mówiąca o tym, że od zamku prowadziła droga podziemna do miejscowości Wojsławice. Ta jest bardziej prawdopodobna, gdyż jest nawpół zawalona piwnica na zamkowym wzgórzu, co jest byćmoże pozostałością po owej drodze.
     Z nazwą miejscowości także jest związane pewne podanie, według którego pierwotna nazwa to Klepaczów. Przy budowie zamku majstrowie pobili się, a jednemu z nich obcięto ucho. Odtąd mówiono "ucha nie ma", czyli Uchanie.

Źródła:
J.Czyżewski - Tajemnice zamku w Uchaniach.W:"Skarbiec. Pisemko biblioteki publicznej w Jarosławcu" nr.2, rok 1992, III-IV, str.3.
Uchanie.W:"Tygodnik Zamojski". nr.8, 23 II 2000 r., str. 30.
Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t.6 (S - Z), Warszawa 1997, str. 527.

Mateusz Kulczycki
Klasa I "E" LO im. ks. St. Staszica w Hrubieszowie.