Moja mała ojczyzna

Pamięcią przywołuję moją wieś
Gdzie niebieski horyzont
Pachniał słodko
Od kwiatu lip i dzikiej róży
A pszczeli brzęk
Niósł smak świeżego chleba
Z żętego żyta.
Dźwięk kos ostrzonych
I wozy skrzypiące,
Żuraw wodę wyciąga
Żniwiarzom pragnienie gasi.
W zieleni kościółek i cmentarz w pobliżu.
Za Huczwą na skarpie
Wiatrak skrzydłami o ziemię oparty
Czekał na powiew.
Do chaty na oścież otwartej
Zaglądały bzy i jaśminy
Wiśniowy sad dodawał uroku
To piękno wyrzeźbiło na zawsze swój ślad.
Zofia Dyda

 

Gmina Werbkowice
 

Temat pracy: Ocena walorów turystycznych „Gminy Werbkowice” i stanu jej wykorzystania.

Opracowanie: Joanna Semeniuk





GMINA WERBKOWICE


   Werbkowice pow. Hrubieszów, wieś położona w centralnej części gminy, nad rzeką Huczwą, w obrębie Kotliny Hrubieszowskiej.
   Gmina Werbkowice położona jest w północno-zachodniej części Kotliny Hrubieszowskiej, która wchodzi w skład Wyżyny Zachodnio-Wołyńskiej.
   Tylko północno-zachodnia część gminy leży w obrębie Działów Grabowieckich wchodzących w skład Wyżyny Lubelskiej. Powierzchnia Kotliny Hrubieszowskiej ostatecznie ukształtowała się w okresie czwartorzędu.
Na utworach lessowych zalegających tu grubą warstwą wykształciły się gleby typu czarnoziemów. Występują one w centralnej i północnej części Kotliny Hrubieszowskiej oraz w Działach Grabowieckich, a więc na większej części obszaru gminy. W południowej części gminy występują gleby brunatne,
a w dolinach rzek również torfowo-bagienne.
   Ocieplenie klimatu i zmniejszenie opadów w okresie subborealnym miało duży wpływ na faunę i florę tego regionu. Niektóre gatunki drzew nie utrzymały się w takim klimacie, dlatego też zostały wyparte przez gatunki ciepłolubne.
W wyniku tych przemian znacznie zmniejszyła się powierzchnia lasów dębowych, poszerzył się natomiast zasięg buków, cisa, jodły, sosny i świerka. Ptactwo wodne utraciło dogodne warunki bytowania, natomiast rozwinęła się fauna klimatu kontynentalnego.
Ważnym elementem dla rozwoju środowiska przyrodniczego jest sieć rzek, które przepływają przez teren gminy. Największą z nich jest rzeka Huczwa z licznymi dopływami. Teren gminy w Kotlinie Hrubieszowskiej jest raczej równinny, natomiast pofałdowany, tworzy liczne wzniesienia z głęboko wciętymi dolinami na terenie Działów Grabowieckich.
   Na terenie gminy Werbkowice występuje klimat kontynentalny. Charakterystyczne dla tego klimatu są mroźne zimy i gorące lata. Roczna ilość opadów wynosi średnio około 600 ml. Ważną cechą istniejącego tutaj klimatu jest występowanie dużej ilości dni słonecznych dochodzących do 38% w skali roku. Powierzchnia lasów na terenie gminy jest niewielka; zajmują one 1 363 ha.
 

HISTORIA
Werbkowice- nazwa miejscowości wywodzi się od wierzby (ruska werba), która porastała te tereny.
     Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1394, kiedy została wymieniona w nowopowstałej parafii łacińskiej w Grabowcu.
     W 1401r właścicielem wsi był Micz, zaś w roku 1431 Aleksander. Z XV w. znanych jest jeszcze czworo dalszych właścicieli: Jan, Jakub Śmietanka, wojski chełmski, Aleksander i Aleksandra Niedospilska. Rejestr poborowy z roku 1472 notował w Werbkowicach cztery łany użytków rolnych, młyn o dwóch kołach, zapewne wodny oraz karczmę.

     Na początku XVI w. Werbkowice dzierżawił Paweł Komorowski, który w 1522 r. odstąpił je swemu zięciowi Piotrowi Ściborowi. W 1578 r wieś należała do Agnieszki i Piotra Stabrowskiego. W I poł. XVII w. właścicielami wsi byli Zamoyscy. W II poł. XVII w. właścicielem został Michał Grabowiecki. Pod koniec XVIII wieku w posiadaniu wsi był Józef Sariusz Wojciechowski.
     W początkach XIX wieku miejscowość znalazła się w rękach Adama Szydłowskiego herbu Lubicz. Prawdopodobnie Adam wzniósł w I poł. XIX wieku w Werbkowicach Pałac. Po nim majątek odziedziczył jego jedyny syn Antoni. W krótkim czasie doprowadził on gospodarstwa do rozkwitu. Kolejną właścicielką Werbkowic w wieku XX była Elżbieta Richthofen- Szydłowska. Ponieważ zmarła ona bezdzietnie Werbkowice drogą sprzedaży trafiły do Edwarda Chrzanowskigo herbu Poraj. Ostatnimi właścicielkami były Teresa Rulikowska i jej córka Wincentyna.
 

Charakterystyka gospodarki gminy

     Powierzchnia gminy zajmuje 18 826 ha, w tym użytki rolne stanowią 15 637 ha, natomiast lasy tylko 1 363 ha. Gminę Werbkowice tworzy 28 sołectw, i jest ona gminą rolniczo-przemysłową z nastawieniem na przemysł rolno-spożywczy.
     Działalność gospodarczą prowadzi 2095 gospodarstw indywidualnych. Uprawa prowadzona jest na bardzo dobrych glebach II i III klasy. Użytki rolne zajmują 15 634 ha, w tym grunty orne 11 800 ha, łąki 2 095 ha, sady 200 ha. W strukturze obszarowej gospodarstw dominują gospodarstwa o średniej powierzchni do 5 ha użytków rolnych. W ostatnich latach stale zwiększa się ilość gospodarstw rolnych o powierzchni powyżej 10 ha, w których prowadzona jest intensywnie produkcja zwierzęca i roślinna. Wiele z tych gospodarstw specjalizuje się w hodowli bydła mlecznego, produkcji zbóż lub buraka cukrowego. Największa powierzchnię gruntów ornych zajmuje uprawa pszenicy ozimej 4000 ha, jęczmienia jarego 1700 ha, buraków cukrowych 1800 ha. Na terenie gminy znajduje się ok. 4000 m2 szklarni gdzie uprawia się pomidory i ogórki. Na bardzo wysokim poziomie prowadzone są gospodarstwa rolne Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa w Sahryniu i Rolniczego Zakładu Doświadczalnego IUNiG w Werbkowicach z unikalnym w skali regionu wschodniego stadem bydła mlecznego.

   Gmina Werbkowice posiada na swym terenie kilka dużych zakładów, które zajmują się przetwórstwem rolno-spożywczym. Należy tu wymienić Cukrownię „Werbkowice” S.A. oraz Zakłady Zbożowo-Młynarskie „Elwerb” posiadające elewatory zbożowe oraz nowoczesny młyn. Bardzo prężnie rozwija się sektor prywatny w dziedzinie handlu, usług i drobnej wytwórczości.

Na terenie gminy działa nowo wybudowana oczyszczalnia ścieków o przepustowości 800 m3.
Gmina ma dobre warunki infrastrukturalne w dziedzinie usług, handlu, drobnej wytwórczości, czy też prowadzenia na szeroką skalę działalności gospodarczej.



Kolej wąskotorowa

    Przez Werbkowice przebiega kolej wąskotorowa, której budowa była ważnym wydarzeniem dla miejscowości. W roku 1928 wybudowano tutaj dworzec kolejowy. Istnienie drogi kolejowej miało duży wpływ na budowę cukrowni. Kolejka wąskotorowa była przez wiele lat jedyną siecią łączącą odległe wsie powiatu hrubieszowskiego z miastem, a poprzez stację kolejową w Werbkowicach z resztą kraju.

Szkoła

     W 1996 roku nastąpiło oddanie nowego budynku dla potrzeb szkoły ośmioklasowej. Budynek wyposażony był w 18 sal lekcyjnych. Rok później rodzice uczniów ufundowali sztandar szkoły i wtedy też nastąpiło nadanie jej imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego. Natomiast w 2000 roku utworzono Gimnazjum, działające do dzisiejszego dnia.
 

     Ważnymi zabytkami na terenie gminy są: Monastyr w miejscowości Turkowice, Pałac w Werbkowicach i Dworek w Gozdowie. Z miejsc kultu religijnego godnymi zainteresowania są obiekty sakralne w Werbkowicach, Hostynnem, Terebiniu, Malicach. 
     Z miejsc pamięci narodowej, które warto zobaczyć są: pomnik upamiętniający Strzelców Kaniowskich w Hostynnem, pomnik upamiętniający ofiary i obrońców niepodległości Polski w Honiatyczach oraz tablicę pamiątkową ku czci poległych kolejarzy w Gozdowie..

Sport i kultura:
     Działalnością kulturalną zajmuje się Gminny Ośrodek Kultury. Prowadzi on różne formy pracy z młodzieżą, m.in. działa tu kabaret Szara Eminencja, który powstał w 2000r. W tak krótkim czasie wystawił 40 programów artystycznych na terenie województwa lubelskiego. Taka praca daje duże możliwości odpoczynku i zabawy starszych jak i młodych mieszkańców gminy. W Gminnym Ośrodku Kultury na przestrzeni lat znalazło swoje miejsce grono ludzi pracujących w wielu dziedzinach jak muzyka, fotografia. Organizowane były występy znanych gwiazd polskiej sceny, m.in. Janusza Gajosa, Ireny Santor. Do dnia dzisiejszego w domu kultury skupia się życie kulturalne miejscowości i gminy. Organizowane są różnego rodzaju kółka zainteresowań, wystawy prac plastycznych werbkowieckiej młodzieży. W budynku Ośrodka prowadzą działalność: biblioteka, kawiarenka internetowa, siłownia.
     Realizację marzeń twórczych udostępnia Gminny Ośrodek Kultury. Odbywają się w nim różne imprezy okazjonalne upamiętniające ważne wydarzenia z historii kraju, a także imprezy rozrywkowe.

     Werbkowice to stolica gminy, w której powołano do życia różne instytucje służące pomocą, poradą dla ludności. Nawiązując do tradycji z 1816 roku i kontynuując dzieło Stanisława Staszica, założono w 1950 roku Bank Spółdzielczy, by „wspólnie ratować się w nieszczęściu.” Wychodząc naprzeciw potrzebom mieszkańców gminy jak i okolicznych wsi, by ułatwić pracę i życie utworzono sieć sklepów, których prace nadzorowała Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. Zajmowała się ona handlem, prowadziła kontraktację, skup, a także działalność społeczno-wychowawczą. Działalność tej spółdzielni należy już dziś do przeszłości, gdyż prywatyzacja, zmiana systemu gospodarowania w kraju przyczyniły się do upadłości tej wielkiej instytucji.
 

Ośrodek Zdrowia

     W latach budowy cukrowni, by otoczyć opieką zdrowotną ludność, przeniesiono do nowego budynku Gminny Ośrodek Zdrowia. Prowadzona przez ten ośrodek działalność rozwinęła świadomość pomocy ludziom potrzebującym. W Klubach Honorowych Dawców Krwi uzyskano ponad 40 litrów tego cennego daru dla ratowania życia innym.
 

     Troska władz gminy nie polegała tylko na urzędowaniu, ale także na powoływaniu jednostek opiekujących się ludnością wiejską oraz osobami niepełnosprawnymi. Od 1995 roku w Werbkowicach działają Warsztaty Terapii Zajęciowej na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym. Celem warsztatów jest uaktywnienie życia tych osób, danie im szansy realizowania się, nauka gospodarstwa domowego. W gminie nie zapomniano też o tych, którzy
z różnych przyczyn znaleźli się na granicy egzystencji. Powołany w 1990 roku Ośrodek Opieki Społecznej udziela pomocy rodzinom i osobom, którym brakuje środków do życia, umożliwia rozwiązywanie problemów.


     Nie każda wieś może poszczycić się takimi obiektami. By oddać w pełni obraz życia miejscowości nie można pominąć tak ważnych instytucji jak: przedszkole. Troska o los dzieci zrodziła się w 1951 roku bo zlokalizowano przedszkole w dawnej szkole rosyjskiej.
 

Urząd Poczty

Gmina Werbkowice to enklawa, która żyje własnym życiem, ale dopuszcza wszelkie nowości, to miejsce pragnące zmian i kontaktów ze światem. Szansę na wymianę myśli stworzyła poczta. Urząd Pocztowo - Telekomunikacyjny stał się samodzielną instytucją.
 

Pałac

Omawiając istniejące na terenie gminy placówki należy zwrócić uwagę na Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa. Prowadzona tam działalność ma na celu poprawę losu i pracy rolników. Obecnie Zakład ten nie prowadzi doświadczeń natomiast zajmuje się produkcją zbóż i warzyw.
 

Władze Gminy udowodniły, że troszcząc się o ludność zadbały o wiele spraw dających mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa i komfortu. Z myślą o czworonożnych przyjaciołach człowieka zorganizowano Lecznicę dla zwierząt.

Wieś od wieków stwarza swoisty styl muzyki, architektury, pieśni i tańców. To, że można uczestniczyć w historii regionu to zasługa domów kultury, kół zainteresowań, które od lat patronują takie działalności Kół Gospodyń Wiejskich.

Kościoły

     W 1919 roku utworzono parafię w Werbkowicach, którą zaszczycił swą obecnością w 1947 bp. Stefan Wyszyński. W 1945 roku wieś Werbkowice była wyludniona i częściowo spalona. Ocalał stary kościółek. Opatrzność Boża sprawiła, że przybył tu ksiądz Franciszek Klinger. Młody wiekiem, silny duchem zabrał się energicznie do pracy. Dziś ksiądz kanonik nie żyje. Pozostaje jednak jego wielkie dzieło długoletniej pracy. Jego następcą był ks. Adam Marek. Jest on budowniczym nowego kościoła pod wezwaniem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Obecnie proboszczem parafii Werbkowice jest ks. Tomasz Rogowski.
 

Miejsca pamięci narodowej

     Miejsca pamięci narodowej: lata wojen nie pozostały bez echa na tym terenie. Trwałym świadectwem tych wydarzeń są pomniki przypominające o tym co się działo na tym terenie. W Werbkowicach miejscami pamięci narodowej są: Grób nieznanego żołnierza oraz pomnik Józefa Piłsudskiego. Grób nieznanego żołnierza znajduje się przy starej szkole podstawowej. Nikt jednak nie potrafi określić imienia i nazwiska oraz dokładnej daty wydarzenia. Natomiast pomnik Józefa Piłsudskiego upamiętnia walki w latach 1918-20.

CUKROWNIA

     W drugiej połowie lat pięćdziesiątych na terenie województwa lubelskiego zaczęła się intensywnie rozwijać uprawa buraka cukrowego. Istniejące cukrownie nie były w stanie przerobić takiej ilości buraków. Jedynym rozwiązaniem tego problemu była budowa nowej cukrowni, którą zlokalizowano w Werbkowicach. Budowę rozpoczęto w kwietniu 1961 roku. Cukrownię uruchomiono ostatecznie 19 listopada 1963 roku. Ze względu na wysoką jakość uzyskiwaną dzięki nowoczesnej technologii, efektywnemu zarządzaniu oraz dzięki urodzajnym, kresowym glebom dostarczającym znakomitego surowca, cukier produkowany przez Cukrownię „Werbkowice” S. A. jest ceniony na rynku krajowym i zagranicznym. Znakomita jakość cukru produkowanego w Werbkowicach to gwarancja sukcesu w nowych, unijnych realiach gospodarczych.

     Cukrownia „Werbkowice” odgrywa ważną rolę animatora życia kulturalnego i oświatowego. To za jej przyczyną został wybudowany dom kultury. Ponad 30 lat przy Cukrowni działa klub sportowy „Kryształ”. Dzięki działalności klubu młodzież może rozwijać swoje sportowe zainteresowania.
     Z innych organizacji społecznych o bogatych tradycjach na uwagę zasługuje Ochotnicza Straż Pożarna przy Cukrowni „Werbkowice”.


     Stan infrastruktury turystycznej stanowi m.in. Restauracja „Nadhuczwianka”, w której odbywają się uroczystości weselne. W budynku tym mieści się również mały hotelik dla gości przybyłych z daleka.
Stan turystyki i rekreacji w Werbkowicach na dzień dzisiejszy nie jest w pełni rozwinięty, choć rozwijają się różne dziedziny życia, następuje rozwój sieci handlu, co w konsekwencji spowoduje wzrost turystyki.

Ośrodek Sportu i Rekreacji

Posiadamy obiekt, który pomaga w krzewieniu kultury fizycznej; jest to Ośrodek Sportu i Rekreacji w Werbkowicach.
 

     W okresie wakacji na miejscowym stadionie odbywają się różnego rodzaju imprezy kulturalne związane z różnymi okolicznościami np. coroczny festyn integracyjny, w którym udział bierze młodzież niepełnosprawna z całego regionu.
Każdego roku w ostatnią niedzielę kwietnia, organizowany jest Bieg Cukrownika, należący do jednych z najważniejszych imprez sportowych. Pierwszy Bieg odbył się w 1994 roku. W dotychczas rozegranych zawodach wzięło udział ponad 5000 zawodników i zawodniczek. Inną formą sportu o charakterze rekreacyjnym są zawody wędkarskie. Na stadionie należącym do klubu sportowego „Kryształ” odbywają się zawody strażackie, w których biorą udział strażacy z Cukrowni.

Urząd Gminy

     W 2000 roku Władze Samorządowe Gminy Werbkowice nawiązały kontakt z Gminą Aba na Węgrzech, co przyniosło możliwość wymiany młodzieży szkolnej w celach poznawczych i integracyjnych. Dlatego też jesienią 2000 roku młodzież z Gimnazjum w Werbkowicach wyjechała na tygodniową wycieczkę na Węgry, gdzie poznała sympatycznych rówieśników, którzy odwdzięczyli im się rewizytą zimą 2001 roku.

Podsumowując stan rozwoju turystyki i rekreacji mogę stwierdzić, że w gminie Werbkowice powoli, ale znacznie rozwija się możliwość rekreacji, a przyszłość zapowiada się obiecująco dla rozwoju turystyki.
 

Własne propozycje dotyczące możliwości wykorzystania walorów turystycznych gminy:

• Budowa niewielkiego pensjonatu, który stanowiłby miejsce odpoczynku i noclegu dla podróżujących.

• Organizacja trasy turystycznej prowadzącej przez najbardziej atrakcyjne miejsca gminy.

• Organizacja imprez kulturowych uprzyjemniających pobyt w Gminie Werbkowice, ale także poprzez które można dowiedzieć się o jej historii, obyczajach i tradycjach.

• Renowacja obiektów sakralnych, pomników ,a także zapewnienie im stałej konserwacji co umocni kulturę duchową i przyniesie znaczne zainteresowanie.

• Stworzenie atrakcji turystyczno- rekreacyjnej, która spowodowałaby wzrost przyjazdów . np. budowa stadniny koni.

• Organizacja wycieczek po Cukrowni w celach poznawczych, naukowych, doświadczalnych.

• Organizacja w Gminnym Ośrodku Kultury Przeglądu Piosenki Dziecięcej i Młodzieżowej dla muzycznie utalentowanej młodzieży i dzieci.

• Budowa trasy rowerowej poprzez wszystkie wsie Gminy Werbkowice.

• Powołanie instytucji, zajmującej się prowadzeniem spotkań, na których będzie przedstawiana historia całego regionu.

• Budowa Punktu Informacji Turystycznej, w celu promowania turystyki.

• Stworzenie muzeum z eksponatami domostw dawnej wsi lubelskiej.

• Częstsze występy tanecznych zespołów dziecięcych i młodzieżowych w amfiteatrze usytuowanym w parku. Wystawianie małych sztuk teatralnych również na tym obiekcie.

• Przeprowadzanie akcji sprzątania miejscowości, by jej mieszkańcy mogli żyć w czystym otoczeniu.

BIBLIOGRAFIA:
1. „Przewodnik po Gminie Werbkowice”, Zofia Dyda
2. „Zarys dziejów miejscowości gminy Werbkowice” , Józef Niedźwiedź
3. „Gmina Werbkowice zaprasza” Informator o Werbkowicach
4. strona internetowa www.werbkowice.pl
5. „Ks. Franciszek Klinger- wspomnienie” ks. Aleksander Baca